هر قومي ، آرمان ، انديشه ، عشق و تلخ كامي هايش را كه سرچشمه زلال فرهنگ است به زباني بيان مي كند و با گذشت زمان مي توان با بررسي و بازخواني آن انديشه هاي تبلور يافته در قالب ترانه و … به حقايقي شيرين رسيد .

كرمانج شمال خراسان كه عشق را چون جان عزيز داشته است در سه خشتي ها آن را به زيبايي بيان كرده است . با دقت در سه خشتي ها لبخند و اشك اميد و حسرت ، آرزو آرمان هاي مردم موج مي زند.

عشق در ترانه هاي كرمانجي يك عشق پاك است ، بي ريا و زلال ، پاك و صميمي ، بي فريب و تزوير و دورويي ، مانند عشق شيرين « لاله » و « لانجان» . در كرمانجي حجب و حياي ايلياتي كمتر به زن اجازه داده است مرد را بستايد ، مانند ادبيات ساير ملل همواره مرد ستايشگر زن بوده است .

دختر ايلياتي به سراغ مرد نرفته است ،‌اين مرد است كه آواره و مجنون شده و جمال يار مي جويد بر خلاف شاهنامه كه «در چهار مورد از شش مورد ، اظهار دلدادگي نخست از طرف زن مي باشد . زن در شاهنامه براي ابراز عشق حدت و جسارت بيشتري دارد . اين بي پروايي (به استثناي سودابه) به هچ وجه مانع پاك دلي و پاك دامني نيست»¹

معشوق در بين كرمانج ها ، نه مرغ پرشكسته ي خانه نشين و عزلت گزيده است بلكه سردار بينه است «توسه رداري له ناوبيني» معشوق زيبا رويي است كه عاشق را حيران كرده است

پدر، مادر، من هم متهمم

حسين سخنور «با وارد کردن اين اتهام ها، کاملاً آگاهم، که به موجب قانون مطبوعات، جرمي قابل محاکمه مرتکب مي شوم، اما من به اختيار کامل، خود را در معرض اين قانون قرار مي دهم. من هيچ يک از کساني که متهم مي کنم، نمي شناسم و هرگز نديده ام. من هيچ کينه و نفرتي نسبت به آنها ندارم...اعتراض سوزان من تنها فريادي است از ژرفاي روحم. بگذار مرا به پيشگاه قانون فرا بخوانند، بگذار بازجويي از من در برابر افکار عمومي انجام شود،» من متهم مي کنم، اميل زولا خاطره متهم شدن پدران و مادران اين سرزمين، توسط قاضي قابل و داور دردآشناي همين ديار، علي شريعتي، هنوز در اذهان ثبت و ضبط است. جسارت و قضاوت او در اين محکمه برخي را ملول ساخت و زنهارش، عده يي را هوشيار و در انديشه حل مسائل. پدران و مادران را نهيب زد که يک عمر غفلت شما، هر لحظه اش پشيماني به بار آورده است، هم براي فرزندان تان و هم براي خودتان. او در سخنان تند خود و در انتقادهاي صريح خود خواست، اگر تلخي يي مي بينند، به شرط حقيقت، بر او ببخشند. زيرا مصلحت گويي خوشايند است و فريب دادن و دروغ بافتن و تاييد و تعريف کردن، شيرين؛ اما حقيقت همچنان تلخ. مجموعه شرايط و اوضاع، شريعتي را بر آن داشت که فرياد کند و نصيحت نصيحتگران دلسوز و عاقل و زرنگ را که مي فرمودند؛ آدم بايد طوري حرف بزند که همه خوش شان بيايد، نفهمد و اين بار در کسوت يک طبيب، به نسل بيمار پدران و مادران عصر خود گفت؛ «عقده هاي سرطاني در خونت، در اعماق مغزت و دهليزهاي قلبت رخنه کرده و سخت پيش رفته است، فرصت کم است و فاجعه سنگين،»1

سه خشتي ياترانه هاي سه مصراعي ،قالب ترانه هاي كردي خراسان است. كردهاي خراسان ، اندوه و غم ،شادي وشيون ،اميد وبي پناهي خود را در قالب اين ترانه هاي سه مصراعي تبلور بخشيده اند.

هر سه مصراعي حكايت بلند يك زندگي است.باهم چند سه خشتي كردي خراسان را مرور مي كنيم.      

هشنيي دل بوويه خه رمان            سبزه هاروي دل توده وانباشته شده اند

ژه هه نداو دا راخوه شوون ژان     درد وزخم ها به ملايمت التيام يافته اند

وه رين هنني سه يلي چي يان     بيا ييد به سمت كوهستان بكوچيم

                                       ********

شه وه ره شه چيك وه نوورين      در سياهي شب ستاره ها پر فروغند

ئه رمان له زاونه كوورين             آرزوها در قعر دره ها غريب مانده اند

هه والي مه ژه مه دوورين        ياران وهمرهان از ما دور افتاده اند

                                      ********

باران ببار تي ني تي ني                باران ببار سخت تشنه ايم

تو پرس مه كه كو ئه م كي ني        از ما مپرس كه كيستيم

ئه م گولي نه بي خوه يي ني        ما غريب گلهايي بي ياوريم

                                    ********

ده وا خه وني شه وي شامه       شادمان به آن خواب شبانه ام

كو ليو وه كه ن تو تي با مه          كه تو لبخند بر لب به نزد ما مي آيي

سوند وه ناوي ته هين پامه       سوگند به شكوه نامت هنوز بيدارم

                                     *********

بفر هه نني كوللي چوونه           پري به پرواز بگشا همه كوچيده اند

بته ركين ور وا چي شوونه         رها كن اين جا را اين چه منزلگاهي است

مدي هه نكان له مه بوونه         نفرين خيلي ها دامان ما را گرفته است

                                  *******                                         

استاد حسن روشان

چندی پیش در سوگ عزیزی غزلی سروده بودم.دوست عزیز و نکته سنجی از سر مزاح گفت:باز باید منتظر بمانیم تا کسی دیگر بمیرد تا تو غزل جدیدت را بسرایی.

این سخن دردناک را با خنده گذراندم .اما زمان گذشت و گفتند :قیصر رفت و من از سر نوعی لجاجت با خودم و آن دوست اگر چه برایم سخت بود ولی چیزی نسرودم.

دو هفته پیش بود که اباصلت رضوانی عزیز پیامکی برایم فرستاد و گفت که حاج قربان سلیمانی هم پرنده شد.خبر سخت بود وکوتاه و جانسوز .از دور می شناختمش و عاشقش بودم بسیاری از دیوانگی هایم را مدیون دوتار ملکوتی و سکر انگیز اویم. عظمت این درد را ما امروز نمی فهمیم و شاید هیچ گاه.

به یاد سخن آن دوست افتادم دیدم راست می گوید .اصلا ما مردم مرده ها را بیشتر دوست داریم.مرثیه خوب می سراییم  به سایت ها مراجعه کردم دیدم همه از حاج قربان نوشته اند و ... و ...  و ...و...

با خودم گفتم تو هم که مرده خوری ات بد نیست .حالا وقتش است .خدا را چه دیده ای شاید به این زودی از مشاهیر کسی نمیرد پس این یکی را دریاب.

در نهایت ادب این غزل تقدیم می شود به آن عزیز و ساز نکیسایی اش .

دیگر بگو که بغض بپاشند انارها

سر را به صخره ها بزنند آبشارها

در مه فرو روند کتل ها و دره ها

از گرده بشکنند تمام گدارها

دیگر به دشنه ها بسپارند و بگسلند

یال کرند ها را چابک سوارها

دف ها به کنج طاقچه ها معتکف شوند

در پرده دق کنند تمام دوتارها

مقاله يکي از پژوهشگران دانشگاه آزاد اسلامي واحد شيروان در نوزدهمين کنفرانس بين المللي جمعيت در کشور ايتاليا پذيرفته شد .

 
مقاله حسين رضايي نژاد عضو هيات علمي دانشگاه آزاد اسلامي واحد شيروان با عنوان (( بررسي خصوصيات پوست نگاري کردهاي ايراني ساکن  خراسان شمالي )) در نوزدهمين کنفرانس بين المللي جمعيت اتولوژي انساني که    بيست و سوم تا بيست و هفتم تيرماه در شهر بولونياي ايتاليا برگزار مي شود  پذيرفته شده است  .

اين خبرها عينا از سالنامه ي پارس1306نقل شده است.

تعداداتومبيل ها ودرشكه هاي كشور به شرح زير از طرف پليس اعلام شد:

تعداداتومبيل هاي شخصي487- كرايه اي 660- درشكه هاي كرايه اي367

                                      **********

ارقام ذيل بودجه جمع وخرج 1305مملكتي پيشنهادي دولت به مجلس شوراي ملي است كه ماخذ بودجه 1306مملكت قرار گرفته.

                                                                                            مبلغ به قران

جمع كل عايدات داخلي وگمركات                                              186400000

جمع عايدات امتيازات                                                              43580000

جمع عايدات متفرقه                                                                 4560000

جمع عايدات كليه ي وزارتخانه ها                                             21850000

جمع كل عايدات                                                                 256390000

بودجه ي مخارج وزارتخانه ها وساير موئسسات دولتي           255384738

منبع:  خواندني هاي قرن، محمود طلوعي، نشر گفتار،تهران1367،صص415-416                                                                                                                                                      

درتاريخ25بهمن 1308ازطرف بلديه تهران اعلاني در اطلاعات منتشر شده است راجع به نرخ اجناس كه بعضي اقلام جالب توجه آن در زيردرج مي شود.

هيزم خرواري25قران/    ذغال جنگلي يك من يك قران/   پنير يك من 28الي32قران/   كره ي مازندراني چهارمن72قران/   روغن اعلادرب دكاكين يك من19قران/برنج سفيد كرده چارك1قران/   برنج تنكابن خرواري 36تومان الي 42تومان/   عدس قرمزچاركي 7شاهي/   لوبيا قرمز700دينار/   لوبيا مرمري3عباسي/   نخود قزويني چاركي800دينار/  

منبع:خواندني هاي قرن،محمود طلوعي،نشر گفتار،1367،تهران،ص358

عليرضا قزوه

خليفه نيستي
سلطان هم
فقط امام اول مظلوماني
و جاي پنج سال
مي‌شد كه پنجاه سال حاكم باشي
مي‌شد كه شامات را
چون دنداني كند و پراكند
كه سهم بچه‌هاي ابوسفيان باشد
و در امارت كوفه
كاري هم به «ابن‌ملجم» و «قطام» داد.

مي‌شد هر سال
به هند و پارس
به چين و ماچين دعوت شد
سلطان روم
به افتخار حضورت برپا كند
چيزي شبيه همين ضيافت‌هاي شام
در تالارهاي آينه و مرمر
و پشت درهاي بسته
مي‌شد حسين و حسن را با خود همراه كرد
يكي مشاور اعظم
يكي وزير خزانه‌داري كل
مي‌شد كاري كرد
كه جعده هم مشاورت امور بانوان را عهده‌دار باشد
يا كاره‌اي كه زهر نريزد

دربرخي از زمانها مي بينيم افرادي كه قانون را مانعي بر سر راه اميال خود مي دانند به شيوه هاي مختلف از جمله توصيه وتهديدبه دنبال عملي كردن خواسته هاي نامشروع خود هستند.حال بايد ديد اگر مشروطه نبود چه بر ايران عزيز مي گذشت وپادشاهان پيش ازمشروطه با ايران وقانون چه مي كرده اند.

وقتي فتحعلي شاه 270فرزند داشت و حسن مستوفي الممالك در اواخر عمر ناصرالدين شاه در نه سالگي وزير ماليه شد،وقتي فقط از مشروطه تا انقلاب اسلامي1357يعني حدود72سال،137وزير ماليه"دارايي"در دستگاه مالي ايران وزارت كرده اندوازمشروطه تا انقلاب اسلامي 57حدود65هيئت دولت تشكيل شده اندبايد فهميد كه بر ايران عزيز ومردم بي پناه ايران چه گذشته است.

در زير نامه ي منسوب به امير كبير در پاسخ به توصيه ي ناصرالدين شاه آورده مي شودوبه اين خاطر است كه هنوز از پس ساليان سخت دلتنگ نبود امير كبير عزيزيم.

"قربانت شوم

الساعه كه در ايوان منزل با همشيره ي همايوني به شكستن لبه ي نان مشغوليم،خبر رسيد كه شاهزاده موثق الدوله حاكم قم را كه به جرم رشاء وارتشاءمعزول كرده بودم به توصيه ي عمه ي خودابقا فرموده وسخن هزل بر زبان رانده ايد.فرستادم اورا تحت الحفظ به تهران بياورندتا اعليحضرت بدانند كه اداره ي امور مملكت با توصيه ي عمه وخاله نمي شود.

زياده جسارت است.تقي

من درس مي خوانم
تو درس مي خواني
او سر چهار راه آدامس مي فروشد

من شام مي خورم
تو رستوران مي روي
او گرسنه است

من به ييلاق مي روم
تو با دوستانت همه ي بعد از ظهر را قدم مي زنيد
او با دستمالش شيشه ي ماشين ها را تمييز مي كند

من پول تو جيبي ام را از پدرم مي گيرم
تو ماهيانه ات را مادرت مي گيري
او ترازويش را در پياده رو جلويش گذاشته و 10 تومني هايش را نگاه مي كند

تا کجا بانان خالی صبر کرد

در هجوم خشکسالی صبر کرد

مینیاتور زلیخا پاک شد

یوسف و طرحی زغالی صبر کرد

اسمان اشکی برای ما نریخت

پشت ابر بی خیالی صبر کرد

روستا در انتظار اب سوخت

کد خدای این اهالی صبر کرد

باز هم دستی تمام  خویش را

زدگره بر دار قالی صبر کرد

الغرض باید چو سنتور و سه تار

بعد عمری گوشمالی صبر کرد

دكتر يوسف نژاد-اسفراين

هیوا مسیح در "سه خشتی" و ترانه های کوچک کرمانج می نویسد: برآنم چهره ملتی انگار فراموش شده را در شعر بی بدیل شان نشان دهم. مردمانی که وقتی پا در خاک، کلمه، موسیقی و شعرشان می گذاری، از آن بوی غربت و خون شهیدانی هزار ساله به مشام می رسد. از کرمانج ها می گویم. در شمال خراسان بزرگ. امروزه سرزمین شمال خراسان، سرزمینی بکر از فرهنگ، هنر و ادب کاملا تازه و ناب است. سرزمینی پر از چهره های آشنا و غریب که در قرابت شگفت انگیزی با ترکهای همان منطقه و فارسی زبانان همان سرزمین چنان درهم آمیخته اند که نه می توان آنها را از هم جدا کرد و نه می توان یکی دانست.



وی "سه خشتی" را یکی از قالبهای بی بدیل در شعر ایران و جهان معرفی می کند که کرمانج ها آن را همراه با "لو بانگی" به عنوان قالب شعری از ابتدای تاریخ خود حفظ کرده اند.

"سه خشتی" نیز در 2000 نسخه، 123 صفحه و با قیمت 1500 تومان منتشر شده است.

بهاءالدين خرمشاهى

نگاهى گذرا به كارنامه  ماندگارشاعرشيرواني هيوا مسيح"محمد قاسم زاده"

آخرش صبرم لبريز شد. و به قلم پناه بردم و به سپيداى عصمت كاغذ و سادگى دل پير خويش روى آوردم. شق القمر نمى خواستم كرد. مى خواستم از حرف هاى در دل نهفته مانده، تا بيشتر از اين بيات نشده، خدا قوتى، و خسته نباشيدى به هنرمند كوشا، استاد جوان، هيوا مسيح كه در يك دهه، ره صد ساله رفته، بگويم و «ارادتى بنما تا سعادتى ببرى». در بيش از ۱۲ دفتر/ كتابى كه از شعر و سخن و سخن سنجى (نقد ادبى) آقاى مسيح منتشر شده سه قالب ديده مى شود، اول و مهمتر شعر؛ دوم- با اعتبارى كه بايد بررسيد- آثار منثور، سوم چنانكه گفته شد نقد ادبى.
شيوه من در اين نوشته، ساده است. يك ركن اصلى آن نقل است. و اين كار- يعنى نقل شعر يا تكه هايى از نثر -را تا به درجه ضرورت و وجوب نرسد انجام نمى دهم. اما ناگزيرى آن درست مثل اين است كه فردى منتقد سينما، بخواهد درباره سينماگرى كه ۱۲-۱۰ اثر دارد سخن بگويد. چاره اى ندارد جز اينكه يك آپارات يا دستگاه ويدئو در كنار دستش بگذارد و هر شيوه و شگرد استاد سينماگر را در عين توصيف، يا تصوير هم بهتر به مخاطب بشناساند.
به قول سعدى: اين گناهى است كه در [روى زمين و] شهر شما نيز كنند.
• • •