منوی اصلی

لینکهای سریع
صفحه اول
دیگر بخشها
بخش کاربری
مطالب سایت
بخش خبری
امکانات سایت

  پیغام کوتاه

ارشيو پيغام کوتاه   

 
از كجا مي آيد اين آواي دوست
پژوهشگر:استادكليم الله توحدي
019818.jpg
نگاهي به موسيقي كردي خراسان
بر اوتار اين ارغنون بلند!
* موسيقي هاي محلي ايران كه درموسيقي ملي ما مي باشند، سرشار از شادي و تحرك و شور و نشاط اند ، كه دراين ميان موسيقي كردي شمال خراسان يا بهتر بگوييم موسيقي كرمانجي ، از غنا و اهميت بيشتري برخوردار است.
 
موسيقي كه واژه يي يوناني است، درميان عامه مردم ما كه بيشتر چادرنشينان وروستاييان بودند، تا سالهاي اخير ناشناخته بود. آنها به جاي اين واژه عنوان (ساز و آواز) را به كار مي بردند و از واژه هاي (هنگ يا آهنگ و دستان ) به جاي مقام استفاده مي كردند. اصولاً عنوان موسيقي مقامي كه حرفه يي مركزنشين دراين سالها برموسيقي بومي ما اطلاق مي كنند، براي ما عنوان غريبي است. موسيقي درنزد كردها كه بيشتر با طبيعت مأنوس هستند و از اصالت و فرهنگ گسترده وتحرك آميزتري بويژه در رابطه با كوچ ، برخوردار بوده اند. اهميت ويژه يي دارد كه اگر بگوييم يك نفر كرد نمي تواند بدون موسيقي به زندگي خويش ادامه دهد، سخني به گزاف نگفته ايم، كه زندگي رزمي و بزمي و ماجراجويانه آنان ، بويژه در وظيفه خطير مرزباني از ايران زمين ، اين موقعيت را به آنان داده است كه درمرحله اول:
چنين بهتر آيد كه امروز رزم
بسازيم و فردا گزينيم بزم (۱)



از اين روست كه نخبگان و متخصصان و بنيانگذاران موسيقي اصيل ايراني را بايد درميان فرزانگان كردي همچون ابراهيم موصلي و اسحق موصلي پسرش در دربار هارون الرشيد خليفه عباسي نام برد كه موسيقي اسلامي را به اوج شكوفايي رساندند و از نوابغ جهاني دراين فن به شماراند . (۲) نيزعبدالمؤمن بن صفي الدين كردارموي (اروميه يي) از ديگر ستارگان درخشان درآسمان لايتناهي اين هنر خدادادي است.
موسيقي از موهبتهاي الهي است كه به بشر هديه شده وهمزمان با آفرينش او درنهادش ، نهادينه شده كه حالات طبيعي و دروني او را تنظيم نموده و در غم و شادي و تلاش و كوشش او مؤثر باشد و وي را از جمود و ركود فكري بازداشته و به تلاش و تكاپو براي زندگي بهتر وادارد. به قول نظامي گنجوي :
بساز اي مغني ره دلپسند
براوتار اين ارغنون بلند
رهي كان زمحنت رهايي دهد
به تاريكي شب روشنايي دهد(۳)
تمام بزرگان علم و دانش و خردمندان و حكماي گذشته به اهميت موسيقي اشاره كرده و گفته اند:
موسيقي از نعمت هاي الهي بر بشر است و متعلق به همه اقوام و ملل وجوامع بشري، با شرايط ويژه فرهنگي و قومي و منطقه يي آنان. نه تنها انسان و هرحيوان و جانداري، بلكه نباتات و گياهان نيز براي رشد و شكوفايي هرچه بهتر نيازمند برخورداري از موسيقي مناسب به خود مي باشند. به همين جهت است كه مؤلف بهجت الروح به اين نكته ابن سينا دانشمند وحكيم معروف ايراني استنادجسته كه : موسيقي جزوي از بدن انسان است كه مانند خون در بدن آدمي جريان دارد. از اين رو ابن سينا و بسياري از حكما بيماران خود را با نواي موسيقي و آهنگهاي موزون معالجه مي كردند.(۴)
موسيقي درميان هرقوم و ملت و سرزميني ويژگي خويش را داشته و بيانگر فلسفه اخلاقي و اجتماعي و رزمي و بزمي و كار و كوشش وشيون و شادي آنان مي باشد ، و به ديگر گفتار:
موسيقي آيينه تمام نماي هرقوم و ملتي است كه تمام ويژگيهاي آنان درآن متجلي است و سير تعالي و يا قهقرايي درمسائل فرهنگي و اجتماعي و اقتصادي آنان از آن آشكار مي گردد.
موسيقي هاي محلي ايران كه درموسيقي ملي ما مي باشند، سرشار از شادي و تحرك و شور و نشاط اند ، كه دراين ميان موسيقي كردي شمال خراسان يا بهتر بگوييم موسيقي كرمانجي ، از غنا و اهميت بيشتري برخوردار است، كه با وجود تلاش خبرگان فن موسيقي درسالهاي اخير درحوزه هنري سازمان تبليغات اسلامي در تهران ، هنوز ناشناخته باقي مانده است.(۵)
از بزرگان اين علم درميان كردهاي خراسان، كه نخستين نوشته از دوران صفوي را از خود به يادگار گذاشته ، شاعر و عارف نامدار كرد يعني ابن غريب مي باشد كه به دو زبان كردي و فارسي اشعار زيبايي سروده و در توصيف و معرفي مقامات موسيقي اصيل ايراني گفته است : موسيقي كرمانجي زاييده فرازها و تنگناهاي تاريخي و اجتماعي و ديني و سياسي اين مردمان سلحشور بوده و هست كه در رابطه با هرموقعيت تلخ و شيرين و پيروزي ها و شكستهاي زندگيشان با بهره گيري و ابداع شعر و آهنگي موزون وزيبا و مناسب بازگوكننده حالات دروني و مشكلات زماني آنان بوده است.(۶)
آهنگهاي سردار عوض ، حجوخان ، قوچان خورابه، رعنا، خاني كلميشي (قهرمان كتاب معروف ۱۰جلدي كليدر) وصدها آهنگ ديگر نمودار بارزي براين مدعا هستند .به هرحال بازگوكردن فلسفه موسيقي كرمانجي خراسان دراين مقاله نمي گنجد .
بطور كلي موسيقي كردي به دوبخش آوايي و غيرآوايي (رقص) تقسيم مي گردد و شامل سه بخش از آهنگهاي هنري ، اجتماعي و طبيعي است . (۷)
براي درك واقعي از موسيقي كرمانجي خراسان هنوز هم بايد به افراد غيرحرفه يي و غيرشهري كه دورازاين تمدن هاي كذايي درميان كوهساران و ايلات و عشاير آخرين روزهاي زندگي خود را سپري مي كنند مراجعه نمود.
از جمله نويسندگاني كه دريكي دوقرن اخير مستقيماً به بررسي موسيقي كردي خراسان پرداخته اند، بايد از ناصرالدينشاه و سرهنگ لطفعلي خان درگزي معاصر وي نام برد.
ناصرالدينشاه كه درسفرسال ۱۳۰۰ به خراسان از طريق شاهرود و بجنورد عازم مشهد بود ، دربجنورد با استقبال گروههاي هنري كرد يعني عاشق ها روبرو مي شود و اين گونه اظهارنظر مي كند كه : «بالاتر از ده فيروزه ، جمعيت زيادي به قدر بيست نفر از كردهاي شادلو جلو آمده بودند. دهل هاي غريبي داشتند، شبيه به طبل هاي بزرگ قزاق ها [در روسيه ] ، سرنا هم داشتند. خيلي خوب مي زدند. به عينه چچين ها كه ما [درسفر فرنگ] در قفقاز ديده بوديم . چيزي كه ازاينها مضحك بود ، اين بود كه مردهاي بزرگ ريشدار معلق مي زدند».
ناصرالدينشاه توجه نداشت كه موسيقي درميان كردها سن وسال نمي شناسد. كودكان ونوجوانان و پيرمردان و زنان و دختران همگي درهرشرايطي دراجراي برنامه هاي موسيقي شركت جدي و مستقيم دارند وبراي پرورش روح و جسم خود به آن نيازمندند. از سرهنگ لطفعلي خان فرزند اللهيار خان حاكم درگز هم دست نوشته هاي پراكنده يي به جا مانده است كه او در سال ۱۳۱۴ قمري در قوچان به دربار و اردوگاه تابستاني محمدناصرخان ايلخاني زعفرانلو وارد مي شود كه اتفاقاً سماع حضور حبيب خان سنتورنواز معروف دربار ناصرالدينشاه هم براي ديدن ايلخاني به اين اردوگاه آمده بود.
لطفعلي خان كه خود از بهترين سنتورنوازان و شش تار نوازان ايران بوده، تعريف جامعي از اين برخوردهاي فرهنگي دراين اردوگاه داده است كه بسيار قابل توجه است، كه در جلد اول آن را تاحدودي ارايه داديم . (۹)
لطفعلي خان درگزارشات خود براي ا ينكه از او عيب نگيرند، تعريفي از هنر خود نكرده و فقط به شكست و قهركردن سماع حضور (سرورالملك ) كه مهمان بوده، نموده است. اما مدير ديوان افشار كه منشي مخصوص شجاع الدوله و در واقع همه كاره او بوده، گفته است: «در ركاب محمدناصرخان به خواجه جراح رفته بوديم كه املاك شخصي سركار [شجاع الدوله محمدناصرخان] و وصل به چشم كلسب و منقشلي رادكان است. خيابان پردرخت آن نيم فرسنگ طول داشت. شبي اسدالله بيگ نيشابوري تار مي نواخت و چون سرها گرم شد ، خواستند لطفعلي خان هم از قوچان بيايد، درظرف سه ساعت آمد. [البته لطفعلي خان بنابه نوشته خودش در اردو بود] و همين كه دستش به سيم تار رسيد وماهور را شروع كرد ، شوري به سرها انداخت. صداي مضراب آن مرحوم بي حرف و اغراق، پانصد قدم درآن شب، آشكار مي رفت. مضرابها شبيه به دانه هاي درشت بارانهاي بهاري بود كه دركمال تندي ببارد. لطفعلي خان درحيات محمدناصرخان [۱۳۲۰ـ۱۳۱۴قمري] درجه عالي را طي كرده و تا روز مرگ او از قوچان خارج نشد.
درخواجه جراح سرورالملك معروف تارزن مظفرالدينشاه ، مهمان امير [محمدناصرخان] گرديد. فوراً سنتور و ارگ را با يكديگر كوك كرده ، بچه يي نابالغ هم اشعار سعدي را مي خواند. لطفعلي خان رسيد، يدبيضا كرد، سخره ايمان آوردند (۱۰) و به دويست تومان انعام قناعت كرد(۱۱) به هرحال اينها نموداري بود از موسيقي سرشار سرزمين و مردم شمال خراسان كه ايلخانان كرد اين ديار حامي و پشتيبان و مروج آن بوده اند.

پي نوشت:
۱ـ شاهنامه فردوسي
۲ـ برمكيان به پروفسور عبدالرزاق كانپوري
۳ـ خمسه نظامي
۴ـ رساله موسيقي بهجت الروح ـ عبدالمؤمن بن صفي الدين ارموي. بامقدمه هـ . ل . رابينو
۵ـ بنگريد به آلبوم موسيقي شمال خراسان. ازانتشارات حوزه هنري . سال ۱۳۷۰ و نيز كتاب هفت اورنگ و غيره
۶ـ نسخه خطي ابن غريب
۷ـ مطالعات كردي ج ۱ شماره ۴ سال سوم . تابستان .۱۳۶۵ انتشارات بنياد كرد در پاريس
۸ـ سفرنامه ناصرالدينشاه به خراسان سال ۱۳۰۰ قمري به خط ميرزا رضا كلهر. چاپ تهران سال ۱۳۶۱
۹ـ حركت تاريخي كرد به خراسان ـ كليم الله توحيدي جلد ۱ چاپ مشهد. ۱۳۷۱ ص ۴۵۲
۱۰ـ اشاره به معجزنمايي حضرت موسي كليم الله درمقابل ساحران فرعون درمصر ، كه درقرآن مجيد آمده است.
۱۱ـ سرزمين و مردم قوچان ـ دفترسوم . محمد جاباني . چاپ مشهد سال ۱۳۷۵ ص ۷۰
ارسال شده در مورخه : يكشنبه، 16 تير ماه ، 1387 توسط admin

نام: [ کاربر جدید ]

موضوع:
 
نظر:


:) ;) |) :- :( :0 :# *) ^) +)) :} |(( @: (:) :? :**

کد امنيتي : wep42pof
تايپ کد امنيتي : [ بازگشت ]

بازدیدکنندگان غیر عضو حق ارسال نظر و پیشنهاد در مورد مطالب این سایت ندارند .
برای استفاده از سرویسهای مخصوص کاربران عضو فرم عضویت را تکمیل نمائید .

نظرات را نمي خوانيد..!!!!!!!!!! (امتیاز : 1)
توسط kormanjkurd در مورخه : سه شنبه، 18 تير ماه ، 1387
(مشخصات کاربر | ارسال پیغام شخصی)
من در اين ژست نظري براي شما نوشتم چرا جوابي نمي دهيد... http://www.tak50.com/article-62--0-0.html يك كرمان نويس



جعفرقلي (امتیاز : 1)
توسط zilan در مورخه : يكشنبه، 23 تير ماه ، 1387
(مشخصات کاربر | ارسال پیغام شخصی)
ديوان عرفاني جعفرقلي زنگلي تكميل شد . تو وبلاگ كيسمار خوندم .


  لینکهای مرتبط

· مطالب بیشتر در مورد
· سایر مطالب نوشته شده توسط admin


پربازدیدترین مطلب در زمینه :
پند شير كو بي كس

  امتیاز دهی به مطلب

امتیاز متوسط : 0
تعداد آراء: 0

لطفا رای مورد نظرتان را در مورد این مطلب ارائه نمائید :

عالی
خیلی خوب
خوب
متوسط
بد

  انتخاب ها


 گرفتن پرينت از اين مطلب گرفتن پرينت از اين مطلب

www.tak50.com  - D:ilyn