دیوان جعفر قلی ،بازتاب اندیشه کرمانج و باز خوانی تمدن اوست ؛نقطه عطف تعالیم اسلام و اصالت فرهنگ وی و مجموعه ای از گره خوردگی ها و پیوند آن دواست.

او که خود از اولاد حیدر بود،فرامذهبی می اندیشید و در متن طریقت – البته طریقتی که از شریعت بگذرد،نه طریقتی که بافته صوفیه است – و بانداد از کشف و شهادت ،خار خار ریاضت را به جان خریده و پس از تربیت نفس خویش ،مربی یک قوم می شود .

عرفان او مانند مولانا عرفان شادمانه است و چون کلام به تنهائی نمی توانسته است ،تمام ناگفته های اندرونش را بیان کند ،دست به دامان دوتار می شود .شعر جعفر قلی و دوتار دویار مدام ،دو رفیق شفیق و دو همزاد اند که از یک شکم زاییده اند ؛در محافل و مجالس کرمانج ،دوتار زنگ بیداری و شعر جعفرقلی ،منشور روشنگری است .

گنجینه حاضر –دیوان عرفانی جعفرقلی زنگلی – که اکنون بیشتر خانه های دل کرمانج را مزین کرده و توانسته است در کنار قرآن ،مفاتیح،دیوان حافظ،و مثنوی مولانا ،گوشه ای از طاقچه منازل روستائیان و جائی از قفسه کتابخانه اصحاب ادب و هنر را به خود اختصاص دهد ،همچون صندق پر از گوهر است که نیازمند گوشودن رموز آن ،توسط کارشناسان ادب است تا بتوان در ظلمت تجدد و ابتذال قرن ،از پرتو خشت(مصراع) هایش ،بیت های دل نسل امروز را روشنائی بخشید .

این پژوهش با تمام نقایص آن ،نخستین پله در راه نیل به شناخت صحیح این شخصیت برجسته است و بر سایر اهالی فرهنگ –که به یقین از نگارنده ،مایه ورتر اند – فرض است تا پله های دیگر را پیموده ،زوایای دیگر شعر او را کاویده و رسالت خویش را به سرانجام رسانند تا همچنان این علَم علم و عرفان را بر بام فرهنگ بومی و ادبیات عامه ،بر افراشته نگه دارند .

در خاتمه باید گفت که پایان سخن پایان من است ،تو بی انتهائی و به قول اقبال لاهوری :

((گمان مبر که به پایان رسد کار مغان 

            هزار باده ناخورده ،در رگ تاک است ))

منبع:وبلاگ كيسمار